Η Τεχνητή Νοημοσύνη στο Δικηγορικό Επάγγελμα: Ο Οδηγός του CCBE

Ο πρόσφατος Οδηγός του Συμβουλίου των Δικηγορικών Συλλόγων της Ευρώπης (CCBE) για τη χρήση της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (Generative AI – GenAI ή παραγωγική ΤΝ) από δικηγόρους, που εκδόθηκε στις 2 Οκτωβρίου 2025, σηματοδοτεί το πρώτο πανευρωπαϊκό πλαίσιο δεοντολογικής καθοδήγησης για το επάγγελμα. Η Επιτροπή Τεχνολογίας του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου μελέτησε τον Οδηγό και εξέδωσε αναλυτική σύνοψη, προσαρμόζοντάς τον στο κυπριακό πλαίσιο. Σκοπός του Οδηγού είναι να διασφαλίσει ότι η τεχνολογική καινοτομία θα ενσωματωθεί χωρίς να υπονομεύσει τον πυρήνα του δικηγορικού λειτουργήματος: την ανεξαρτησία, την εμπιστευτικότητα, την επαγγελματική επάρκεια και το καθήκον προς τη Δικαιοσύνη.

Η παραγωγική ΤΝ εντάσσεται πλέον στο πεδίο εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/2689, ο οποίος εισάγει ένα πλαίσιο βασισμένο στον κίνδυνο όπου τα συστήματα κατατάσσονται σε κατηγορίες μη αποδεκτού, υψηλού, περιορισμένου και ελάχιστου κινδύνου, με αντίστοιχες υποχρεώσεις διαφάνειας, ανθρώπινης εποπτείας και ασφάλειας. Παράλληλα, το Συμβούλιο της Ευρώπης υιοθέτησε την πρώτη δεσμευτική διεθνή συνθήκη για την ΤΝ, η οποία θέτει στο επίκεντρο την προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ισότητας και του κράτους δικαίου.

Πράγματι, η χρήση εργαλείων ΤΝ στο νομικό επάγγελμα επεκτείνεται ραγδαία. Όπως επισημαίνεται στον Οδηγό, 89% των δικηγόρων δηλώνουν εξοικείωση με την ΤΝ και 41% την έχουν ήδη χρησιμοποιήσει σε επαγγελματικό πλαίσιο. Η αναγκαιότητα χρήσης παραγωγική τεχνητής νοημοσύνης τόσο στο δικηγορικό επάγγελμα όσο και ευρύτερα στις επαγγελματικές υπηρεσίες έχει ειπωθεί και στο παρελθόν ότι άγεται από την βήματα βελτίωσης της ανταγωνιστικότητας των επαγγελματιών στην αγορά (βλ. σχετικό βίντεο πιο κάτω). Τα οφέλη είναι σημαντικά όπως είναι η αυτοματοποίηση, ταχύτερη νομική έρευνα, μείωση σφαλμάτων, ποιοτικότερη εργασία και βελτίωση πρόσβασης στη δικαιοσύνη. Ωστόσο, το CCBE επισημαίνει κινδύνους που αφορούν κυρίως:

(α) την παραγωγή παραγωγή πλασματικών ή ανακριβών απαντήσεων (Hallucinations)·

(β) την προκατάληψη (Bias) και η κολακεία (sycophancy) και της ενίσχυση προκαταλήψεων ή υπερβολικά κολακευτικών αποκρίσεων·

(γ) την έλλειψη διαφάνειας και η δυσκολία επαλήθευσης της αλγοριθμικής λογικής (το φαινόμενο του “black box”)·

(δ) την κυβερνοασφάλεια, απάτη, πνευματική ιδιοκτησία·

(ε) τον κίνδυνο σύγκρουσης συμφερόντων όταν η ΤΝ έχει πρόσβαση σε δεδομένα πολλών πελατών.

Εδώ υπογραμμίζεται ότι ενώ ο οδηγός του CCBE ορθώς προειδοποιεί για τους κινδύνους των “hallucinations”, της προκατάληψης και της έλλειψης διαφάνειας, είναι κρίσιμο να αναγνωριστεί ότι τα φαινόμενα αυτά δεν γεννήθηκαν με την τεχνητή νοημοσύνη. Ανακρίβειες, γνωστικές προκαταλήψεις και αδιαφάνεια υπήρξαν διαχρονικά χαρακτηριστικά της ανθρώπινης κρίσης εκτεινόμενες από λανθασμένες νομικές ερμηνείες έως μεροληπτικές αποφάσεις. Η τεχνητή νοημοσύνη, επομένως, δεν εισήγαγε νέους κινδύνους· μάλλον τους αποκάλυψε στο πλαίσιο της και τους ποσοτικοποίησε. Το γεγονός ότι σήμερα μπορούμε να ανιχνεύσουμε και να ελέγξουμε τέτοιες αστοχίες, ίσως συνιστά ένα βήμα προς μεγαλύτερη υπευθυνότητα.

Άλλωστε, ο δικηγόρος πάντοτε καλείτω να αντιμετωπίσει ανακριβείς πληροφορίες, προκατάληψη και «θόρυβο» στην ερμηνεία του δικαίου· η διαφορά είναι ότι πλέον προστίθενται και τα τεχνολογικά εργαλεία στο πεδίο ελέγχου. Η ορθή προσέγγιση, συνεπώς, δεν είναι ο φόβος έναντι του εργαλείου, αλλά η ενίσχυση των μηχανισμών κριτικής ανάλυσης, επαλήθευσης και λογοδοσίας που ανέκαθεν χαρακτήριζαν τον νομικό επαγγελματία.

Σύμφωνα με τον Οδηγό του CCBΕ στα πλαίσια θεώρησης και χρήσης της παραγωγικής ΤΝ οι θεμελιώδεις υποχρεώσεις του δικηγόρου είναι:

(α) η εμπιστευτικότητα, υπογραμμίζοντας ότι κάθε εισαγωγή δεδομένων σε σύστημα ΤΝ χωρίς εγγυήσεις απορρήτου μπορεί να συνιστά παράβαση επαγγελματικού καθήκοντος.

(β) η επαγγελματική επάρκεια, όπου ο δικηγόρος οφείλει να γνωρίζει τις δυνατότητες και τους περιορισμούς κάθε τεχνολογίας που χρησιμοποιεί.

(γ) η ανεξαρτησία, έτσι ώστε η κρίση του δικηγόρου να μην υποκαθίσταται ποτέ από αλγοριθμική “ευκολία”.

(δ) η διαφάνεια και ενημέρωση του πελάτη, με τον ο πελάτη να γνωρίζει πότε και πώς χρησιμοποιείται η ΤΝ στην υπόθεσή του.

(ε) η σύγκρουση συμφερόντων, υπογραμμίζοντας ότι η χρήση ΤΝ απαιτεί υιοθέτηση πολιτικών ελέγχου πρόσβασης και προστασίας δεδομένων

Η πρωτοβουλία του CCBE να εκδώσει έναν εξειδικευμένο Οδηγό δεοντολογικής χρήσης της ΤΝ συνιστά ιστορική στιγμή για το ευρωπαϊκό νομικό επάγγελμα. Η σαφήνεια με την οποία αναγνωρίζει τα οφέλη και τους κινδύνους, και η προσήλωση στις αξίες της ανεξαρτησίας, της εμπιστευτικότητας και της επαγγελματικής επάρκειας, συνιστούν παράδειγμα ρυθμιστικής ωριμότητας. Είναι εύλογο και επιθυμητό, όπως τονίζει και ο ίδιος ο Οδηγός στην ενότητα “Future Considerations”, ότι τα επόμενα χρόνια θα υπάρξουν εξειδικευμένες εγκύκλιοι και κατευθυντήριες οδηγίες, οι οποίες θα αναλύουν περαιτέρω, ειδικά ζητήματα χρήσης της ΤΝ στα δίκαια κρατών-μελών, την εφαρμογή της ΤΝ σε δικαστικές διαδικασίες, ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας, ρυθμιστικού ελέγχου και εκπαίδευσης των δικηγόρων.

Η πρωτοβουλία του CCBE, επομένως, δεν είναι το τέλος μιας συζήτησης, αλλά η απαρχή ενός δυναμικού ρυθμιστικού διαλόγου για τη θέση της τεχνητής νοημοσύνης στη νομική επιστήμη και πράξη. Εκείνο που θα πρέπει να γίνει κατανοητό σε κάθε περίπτωση είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τον δικηγόρο. Αντιθέτως, αναδεικνύει την αξία του νομικού που κατανοεί, ελέγχει και καθοδηγεί την τεχνολογία. Ο Οδηγός του CCBE θέτει απλά το πλαίσιο οι επαγγελματίες δικηγόροι οφείλουν να προχωρήσουν με τόλμη αλλά και επίγνωση. Ο δικηγόρος του μέλλοντος δεν θα είναι ούτε “αντί-τεχνολογικός” ούτε “τεχνοκράτης”, αλλά ο συνειδητός διαμεσολαβητής μεταξύ νόμου και νοημοσύνης, ανθρώπινης και τεχνητής.

Πηγή: Σύνοψη Οδηγού του CCBE για τη Χρήση της Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης από Δικηγόρους, Επιτροπή Τεχνολογίας Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου (Οκτώβριος 2025).

Διαθέσιμος στον ιστότοπο του CCBE

*Το πιο πάνω κείμενο παράχθηκε με την βοήθεια ChatGPT