Κεντρικές Φυλακές: Ζήτημα Δημόσιας Ασφάλειας και Πολιτικής Ευθύνης

Η κρίση στις Κεντρικές Φυλακές δεν είναι ζήτημα μόνο ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά και ζήτημα δημόσιας ασφάλειας. Χωρίς άμεση αποσυμφόρηση, μεσοπρόθεσμη περιφερειακή αναδιάρθρωση και μακροπρόθεσμο νέο σωφρονιστικό μοντέλο, η Κυπριακή Δημοκρατία θα συνεχίσει να πληρώνει το κόστος μιας αποτυχημένης πολιτικής.

Η κατάσταση που επικρατεί σήμερα στις Κεντρικές Φυλακές δεν αποτελεί ούτε συγκυριακό φαινόμενο ούτε πρόσφατη εξέλιξη. Πρόκειται για μια διαχρονική, συστημική κρίση, η οποία εδώ και χρόνια καταγράφεται, επισημαίνεται και τεκμηριώνεται από θεσμούς, ανεξάρτητες αρχές και διεθνείς οργανισμούς, χωρίς ωστόσο να έχει αντιμετωπιστεί με τις απαιτούμενες πολιτικές αποφάσεις και το αναγκαίο βάθος σχεδιασμού.

Κατά τα τελευταία χρόνια, πολλοί θεσμικοί φορείς έκρουσαν επανειλημμένα τον κώδωνα του κινδύνου, περιλαμβανομένων του Συμβουλίου της Ευρώπης, μέσω της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων (CPT), του Γενικού Εισαγγελέα αλλά και της Επιτρόπου Διοικήσεως ενεργώντας και ως Εθνικός Μηχανισμός Πρόληψης. Καταγράφονται σοβαρός υπερπληθυσμός, συνθήκες που προσβάλλουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, υψηλά επίπεδα βίας μεταξύ κρατουμένων και αδυναμία του προσωπικού να διασφαλίσει τον στοιχειώδη έλεγχο και την ασφάλεια. Ο υπερπληθυσμός αποτελεί τη ρίζα των περισσότερων προβλημάτων, από τις συνθήκες κράτησης και την υποστελέχωση μέχρι τη βία, την ανομία και τη διαφθορά.

Παράλληλα, συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι των δεσμοφυλάκων, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και νομικοί φορείς προειδοποίησαν ότι το σωφρονιστικό σύστημα λειτουργεί στα όριά του, χωρίς επαρκές προσωπικό, χωρίς σύγχρονες υποδομές και χωρίς στρατηγικό σχεδιασμό.

Τα τελευταία χρόνια καταγράφηκαν σοβαρά και επαναλαμβανόμενα περιστατικά: βίαιες συγκρούσεις μεταξύ κρατουμένων, ανθρωποκτονίες εντός των Φυλακών, αυτοκτονίες, καταγγελίες για απάνθρωπες συνθήκες, αλλά και υποθέσεις που αποκάλυψαν ότι σοβαρή εγκληματική δραστηριότητα συντονιζόταν από κρατούμενους. Η παράνομη εισαγωγή και χρήση κινητών τηλεφώνων καθώς επίσης και η διακίνηση ναρκωτικών, ανέδειξαν ότι οι Φυλακές δεν λειτουργούν απλώς ως χώρος κράτησης, αλλά – σε ορισμένες περιπτώσεις – ως κέντρο αναπαραγωγής και οργάνωσης εγκληματικής δράσης. Το γεγονός ότι εγκλήματα σχεδιάζονται και εκτελούνται εκτός φυλακών, με εντολές που δίνονται από το εσωτερικό τους, μετατρέπει το ζήτημα από σωφρονιστικό σε ευθέως ζήτημα δημόσιας ασφάλειας.

Η πραγματικότητα αυτή επιβάλλει λήψη πολιτικής απόφασης που να περιλαμβάνει άμεσο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα πολιτικής δράσης. Σε άμεσο επίπεδο, απαιτείται ουσιαστική αποσυμφόρηση μέσω εναλλακτικών μέτρων κράτησης, επιτάχυνση διαδικασιών για υποδίκους, πλήρης τεχνολογικός έλεγχος των επικοινωνιών εντός των Φυλακών και ενίσχυση της εποπτείας και του εσωτερικού ελέγχου.

Σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο, η Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει να λάβει πολιτική απόφαση για αναδιάρθρωση του σωφρονιστικού χάρτη, δημιουργία περιφερειακών φυλακών σε δύο ή τρεις επαρχίες, διαχωρισμό κρατουμένων ανά κατηγορία επικινδυνότητας και ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού με σύγχρονη εκπαίδευση. Σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, καθίσταται αναπόφευκτη η απόφαση για ανέγερση νέων Κεντρικών Φυλακών, σχεδιασμένων με σύγχρονες προδιαγραφές ασφάλειας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και επανένταξης, καθώς και η υιοθέτηση ενός νέου σωφρονιστικού μοντέλου που θα μειώνει την υποτροπή αντί να την αναπαράγει.

Η κρίση στις Κεντρικές Φυλακές δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται με αποσπασματικά μέτρα, εξαγγελίες ή προσωρινές λύσεις. Πρόκειται για θεσμικό ζήτημα πρώτης γραμμής, που αγγίζει τον πυρήνα της δημόσιας ασφάλειας, της νομιμότητας και της αξιοπιστίας του κράτους. Η Κυπριακή Δημοκρατία καλείται να επιλέξει, είτε θα συνεχίσει να διαχειρίζεται μια αποτυχημένη πραγματικότητα με υψηλό κοινωνικό και θεσμικό κόστος, είτε θα προχωρήσει σε άμεσες και γενναίες πολιτικές αποφάσεις, με στρατηγικό βάθος και καθαρό ορίζοντα.

Η αδράνεια δεν είναι πλέον ουδέτερη επιλογή. Είναι επιλογή με συνέπειες.

*Το πιο πάνω κείμενο παράχθηκε με την βοήθεια ChatGPT