AI, Deepfakes και Νομικός Κίνδυνος: Είναι η Κύπρος Έτοιμη για την Εποχή των Synthetic Media;

AI, Deepfakes και Νομικός Κίνδυνος: Είναι η Κύπρος Έτοιμη για την Εποχή των Synthetic Media;

Η ραγδαία εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) έχει μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο δημιουργείται και διακινείται το ψηφιακό περιεχόμενο. Ανάμεσα στις πιο αμφιλεγόμενες εξελίξεις βρίσκεται η εμφάνιση των λεγόμενων “deepfakes” εικόνων, βίντεο και ηχητικών αποσπασμάτων που δημιουργούνται ή τροποποιούνται μέσω AI και μπορούν να απεικονίσουν με εξαιρετικό ρεαλισμό πρόσωπα να λένε ή να πράττουν πράγματα που ουδέποτε συνέβησαν.

Μέχρι πρόσφατα, τα θύματα τέτοιων πρακτικών στην Κύπρο διέθεταν περιορισμένα νομικά μέσα προστασίας, βασιζόμενα κυρίως σε παραδοσιακές αστικές αξιώσεις, όπως δυσφήμιση, παραβίαση ιδιωτικότητας και τα γενικά ένδικα βοηθήματα που προβλέπονται στον περί Αστικών Αδικημάτων Νόμο, ΚΕΦ. 148 (Civil Wrongs Law, Cap. 148).

Η κατάσταση αυτή έχει πλέον αλλάξει ουσιωδώς.

Τον Μάρτιο του 2026, η Βουλή των Αντιπροσώπων θέσπισε τον Νόμο 29(Ι)/2026, με τον οποίο τροποποιήθηκε ο περί του Δικαιώματος Πνευματικής Ιδιοκτησίας και Συγγενικών Δικαιωμάτων Νόμος, εισάγοντας ειδικές νομικές προστασίες έναντι της μη συναινετικής δημιουργίας και διάδοσης συνθετικού περιεχομένου που παράγεται μέσω τεχνητής νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένων των deepfakes. Με τη νομοθετική αυτή εξέλιξη, η Κύπρος συγκαταλέγεται πλέον μεταξύ των πρώτων ευρωπαϊκών δικαιοδοσιών που υιοθετούν στοχευμένο ρυθμιστικό πλαίσιο για τα synthetic media και την ψηφιακή πλαστοπροσωπία μέσω AI. 

Το Νέο Κυπριακό Νομικό Πλαίσιο

Η τροποποίηση εισάγει ένα νέο επίπεδο προστασίας έναντι της μη συναινετικής χρήσης της εικόνας, της φωνής ή της καλλιτεχνικής ερμηνείας ενός προσώπου μέσω τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης.

Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο:

• η δημόσια διάδοση ψηφιακά αλλοιωμένου υλικού που μιμείται τα φυσικά χαρακτηριστικά ή τη φωνή ενός προσώπου χωρίς τη ρητή συγκατάθεση του δύναται να συνιστά ποινικό αδίκημα
• απαγορεύεται η δημιουργία συνθετικού περιεχομένου που αναπαράγει την ερμηνεία ή εκτέλεση καλλιτέχνη χωρίς προηγούμενη άδεια
• τα επηρεαζόμενα πρόσωπα μπορούν να διεκδικήσουν αποζημιώσεις και να αιτηθούν άμεσα δικαστικά διατάγματα για την αφαίρεση του παράνομου περιεχομένου και
• η νομική προστασία διατηρείται μέχρι και 50 έτη μετά τον θάνατο του προσώπου ή του καλλιτέχνη.

Η νομοθετική αυτή μεταρρύθμιση προέκυψε ως απάντηση στην αυξανόμενη χρήση deepfakes για διαδικτυακές απάτες, επενδυτικές απάτες, προσβολή φήμης και τη διακίνηση μη συναινετικού ή εξευτελιστικού AI-generated υλικού.

Το Ευρωπαϊκό Ρυθμιστικό Πλαίσιο

Η κυπριακή προσέγγιση λειτουργεί παράλληλα με το ευρύτερο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο για την τεχνητή νοημοσύνη και τις διαδικτυακές πλατφόρμες.

Ο Κανονισμός AI Act της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Ο AI Act της Ευρωπαϊκής Ένωσης εισάγει υποχρεώσεις διαφάνειας για περιεχόμενο που δημιουργείται ή τροποποιείται μέσω AI. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι πάροχοι και χρήστες συστημάτων synthetic media υποχρεούνται να γνωστοποιούν ότι το περιεχόμενο έχει παραχθεί ή αλλοιωθεί τεχνητά, ακόμη και μέσω μηχανισμών ψηφιακής επισήμανσης (machine-readable watermarking).

Ο Κανονισμός Digital Services Act (DSA)

Παράλληλα, ο Digital Services Act (DSA) επιβάλλει σε μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες την υποχρέωση να διαθέτουν αποτελεσματικούς μηχανισμούς αναφοράς παράνομου περιεχομένου και να ενεργούν ταχέως για την αφαίρεσή του.

Για τα θύματα μη συναινετικών deepfakes, οι διατάξεις αυτές ενδέχεται να ενισχύσουν σημαντικά τη δυνατότητα άμεσης απομάκρυνσης παράνομου υλικού από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και άλλες ψηφιακές υπηρεσίες εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Προκλήσεις Εφαρμογής στην Πράξη

Παρά τη σημαντική νομοθετική πρόοδο, η εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων παραμένει ιδιαίτερα σύνθετη τόσο νομικά όσο και τεχνικά.

Πολλοί δημιουργοί deepfakes λειτουργούν ανώνυμα μέσω αποκεντρωμένων ή open-source συστημάτων AI που φιλοξενούνται εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, δημιουργώντας σοβαρά ζητήματα δικαιοδοσίας και απόδειξης.

Παράλληλα, τα κυπριακά δικαστήρια θα κληθούν να εξισορροπήσουν θεμελιώδη δικαιώματα που συχνά συγκρούονται μεταξύ τους, όπως:

α) το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και την προστασία της προσωπικότητας

β) η ελευθερία της έκφρασης

γ) η πολιτική σάτιρα

δ) η καλλιτεχνική ελευθερία και

ε) η ερευνητική δημοσιογραφία 

Η διάκριση μεταξύ κακόβουλης ψηφιακής πλαστοπροσωπίας και θεμιτής έκφρασης αναμένεται να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες νομικές προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης.

Πώς Μπορεί να Βοηθήσει η Νομική Υποστήριξη

Η άμεση νομική παρέμβαση είναι συχνά κρίσιμη σε υποθέσεις που αφορούν synthetic media, διαδικτυακή πλαστοπροσωπία, προσβολή φήμης, επενδυτικές απάτες ή μη συναινετικό ψηφιακό περιεχόμενο, όπου ο χρόνος αντίδρασης μπορεί να είναι καθοριστικός για τον περιορισμό της ζημίας και την απομάκρυνση παράνομου υλικού.

Το νομικό πλαίσιο γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη και τα synthetic media εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς, δημιουργώντας σημαντικές προκλήσεις τόσο για ιδιώτες όσο και για επιχειρήσεις. Η έγκαιρη νομική καθοδήγηση είναι κρίσιμη για την αποτελεσματική προστασία δικαιωμάτων, τη διαχείριση κινδύνων και τη συμμόρφωση με το νέο ρυθμιστικό περιβάλλον.